Қазіргі таңда қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі – жасөспірімдердің психологиялық саулығын сақтау және олардың қауіпсіз дамуына қолайлы орта қалыптастыру. Ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы, әлеуметтік желілердің кең таралуы, құрдастар арасындағы қарым-қатынастың күрделенуі балалар мен жасөспірімдердің психологиялық жағдайына тікелей әсер етуде. Осыған байланысты буллингтің, кибербуллингтің, психологиялық қысымның және түрлі құқық бұзушылықтардың алдын алу мәселесі мемлекеттік органдардың, білім беру ұйымдарының, ата-аналардың және бүкіл қоғамның назарындағы маңызды бағыттардың біріне айналды.
Мемлекет балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөліп келеді. Бұл бағытта құқық қорғау органдары, білім беру мекемелері мен әлеуметтік ұйымдар бірлескен профилактикалық жұмыстарды тұрақты түрде жүргізуде. Мұндай іс-шаралардың басты мақсаты – балалар мен жасөспірімдер арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру, олардың психологиялық тұрақтылығын нығайту және түрлі қауіптердің алдын алу.
Осы бағыттағы жұмыстардың бірі Түркістан облысында жүзеге асырылды. Облыс полицейлері Төлеби ауданындағы «Алатау» балалар сауықтыру лагерінде профилактикалық семинар-тренинг ұйымдастырды. Іс-шараға полиция қызметкерлері, прокурор, білім бөлімі мен Отбасын қолдау орталығының мамандары қатысып, жасөспірімдермен маңызды тақырыптар төңірегінде ашық пікір алмасты.
Кездесудің негізгі мақсаты – кәмелетке толмағандар арасында құқық бұзушылықтың, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың, буллинг пен кибербуллингтің алдын алу, сондай-ақ оқушылардың құқықтық сауаттылығын арттыру болды. Мамандар балаларға олардың құқықтары мен міндеттері туралы түсіндіріп қана қоймай, түрлі өмірлік жағдайларда өзін қауіпсіз ұстау жолдары жөнінде де кеңінен ақпарат берді.
Соңғы жылдары әлемдік тәжірибе көрсеткендей, буллинг пен кибербуллинг жасөспірімдердің психологиялық жағдайына елеулі әсер ететін қауіптердің қатарына жатады. Қорлау, кемсіту, әлеуметтік оқшаулау немесе интернет кеңістігіндегі қысым көрсету баланың эмоционалдық тұрақтылығын әлсіретіп, өзіне деген сенімін жоғалтуына себеп болуы мүмкін. Кей жағдайларда мұндай факторлар күйзеліске, жалғыздық сезіміне және ауыр психологиялық салдарға алып келеді.
Сондықтан суицидтік мінез-құлықтың алдын алу мәселесін қарастырғанда тек оның салдарымен күресу жеткіліксіз. Ең алдымен балалар мен жасөспірімдерге психологиялық қысым көрсететін себептерді жою маңызды. Бұл тұрғыда буллинг пен кибербуллингтің алдын алу, балалардың құқықтарын қорғау және қауіпсіз әлеуметтік орта қалыптастыру ерекше маңызға ие.
Төлеби ауданындағы семинар барысында полиция қызметкерлері жасөспірімдерге құқық бұзушылық үшін жауапкершілік, қоғамдық орындардағы қауіпсіздік талаптары және заң талаптарын сақтау мәселелері бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Сонымен қатар тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу, көмек алу жолдары және сенім телефондарына жүгіну тәртібі кеңінен түсіндірілді.
Мұндай ақпараттардың маңызы өте зор. Өйткені көптеген жасөспірімдер қиын жағдайға тап болған кезде қайда жүгіну керектігін немесе кімнен көмек сұрауға болатынын біле бермейді. Ал дер кезінде көрсетілген қолдау баланың психологиялық жағдайын тұрақтандыруға және күрделі мәселелердің алдын алуға мүмкіндік береді.
Психологтардың пікірінше, балалардың эмоционалдық жағдайын жақсартуда олармен ашық сөйлесу, сенімді қарым-қатынас орнату және қажетті қолдау көрсету шешуші рөл атқарады. Бала өз мәселесін ата-анасына, мұғаліміне немесе маманға еркін айта алатын жағдайда түрлі қауіптердің алдын алу әлдеқайда тиімді болады. Сондықтан профилактикалық жұмыстар тек құқықтық түсіндірумен шектелмей, балалардың психологиялық саулығын нығайтуға бағытталуы тиіс.
Қоғамдағы суицидтік ниеттердің алдын алу мәселесі кешенді тәсілді талап етеді. Бұл бағытта құқық қорғау органдары, білім беру ұйымдары, денсаулық сақтау мекемелері және қоғамдық ұйымдар өзара тығыз байланыста жұмыс істеуі қажет. Әсіресе балалар арасында құқықтық сауаттылықты арттыру, психологиялық көмек көрсету жүйесін жетілдіру және қауіпсіз орта қалыптастыру маңызды міндеттердің бірі болып қала береді.
Түркістан облысында ұйымдастырылып жатқан профилактикалық іс-шаралар осы мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған. Семинарлар мен тренингтер барысында жасөспірімдер өз құқықтары туралы білім алып қана қоймай, қиын жағдайларда дұрыс шешім қабылдау, көмек сұрау және өз қауіпсіздігін сақтау дағдыларын меңгереді. Бұл олардың өмірлік қиындықтарға төтеп беру қабілетін арттыруға ықпал етеді.
Бүгінгі таңда балалардың психологиялық денсаулығын қорғау – тек мамандардың емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Әрбір ата-ана, педагог, құқық қорғау қызметкері және қоғам мүшесі жасөспірімдердің қауіпсіз әрі қолайлы ортада өсуіне үлес қосуы тиіс. Өйткені қауіпсіз орта, қолдау мен түсіністік баланың болашағына оң әсер етіп қана қоймай, оның өмірге деген сенімін нығайтады.
Төлеби ауданындағы «Алатау» балалар сауықтыру лагерінде өткен профилактикалық семинар осы бағыттағы маңызды шаралардың бірі болды. Буллингтің, кибербуллингтің және зорлық-зомбылықтың алдын алу, құқықтық сауаттылықты арттыру және көмек алу жолдарын түсіндіру арқылы мамандар балалардың психологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге үлес қосты.
Жасөспірімдердің психологиялық саулығын сақтау, олардың құқықтарын қорғау және қауіпсіз орта қалыптастыру – қоғамдағы суицидтік тәуекелдерді төмендетудің маңызды алғышарттарының бірі. Сондықтан мұндай профилактикалық жұмыстардың маңызы алдағы уақытта да арта түсіп, балалардың жарқын болашағын қамтамасыз етуге қызмет ете береді.
