Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы күнделікті өмірді жеңілдетіп, мемлекеттік және қаржылық қызметтердің қолжетімділігін арттырды. Бүгінде көптеген азаматтар коммуналдық төлемдерді төлейді, ақша аударады, несие рәсімдейді, мемлекеттік қызметтерді алады және түрлі сатып алуларды интернет арқылы жүзеге асырады. Алайда цифрландырудың кеңінен қолданылуы интернет-алаяқтықтың да күрделене түсуіне себеп болып отыр. Қазіргі таңда киберқылмыскерлер психологиялық ықпал ету, әлеуметтік инженерия және жалған ақпарат тарату арқылы азаматтардың қаражатын заңсыз иемденудің түрлі тәсілдерін қолдануда.
Осыған байланысты Түркістан облысында интернет-алаяқтықтың алдын алу және тұрғындардың қаржылық әрі құқықтық сауаттылығын арттыру бағытындағы профилактикалық жұмыстар жүйелі түрде жалғасып келеді. Құқық қорғау органдары бұл бағытта тек қылмысты ашуға ғана емес, оның алдын алуға, халықтың цифрлық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға ерекше мән беруде.
Осындай маңызды іс-шаралардың бірі Жетісай ауданында өтті. Жетісай аудандық полиция бөлімінің бастығы Мұрат Ермеков пен аудан аумағындағы екінші деңгейлі банк өкілдері тұрғындарға қоғамдық қабылдау өткізіп, интернет-алаяқтықтың жаңа түрлері мен одан қорғану жолдары жөнінде жан-жақты ақпарат берді. Бұл қабылдаудың басты мақсаты – азаматтарды киберқылмыскерлердің арбауына түсуден сақтандыру, олардың қаржылық қауіпсіздігін қамтамасыз ету және құқықтық сауаттылығын арттыру.
Қоғамдық қабылдау барысында тұрғындарға соңғы уақытта кең таралған алаяқтық тәсілдері түсіндірілді. Әсіресе өзін полиция қызметкері, банк маманы, құқық қорғау органының қызметкері немесе байланыс операторы ретінде таныстырып хабарласатын алаяқтардың әрекеттеріне ерекше назар аударылды. Мұндай қоңыраулар кезінде алаяқтар азаматтарды қорқытып немесе асықтырып, банк картасының деректерін, SMS арқылы келген бір реттік кодтарды немесе мобильді банкингке қатысты құпия мәліметтерді алуға тырысады.
Соңғы жылдары әлеуметтік инженерия әдістері интернет-алаяқтардың ең көп қолданатын құралдарының біріне айналды. Бұл тәсілде қылмыскерлер техникалық жүйелерді емес, адамның сеніміне әсер етуді көздейді. Олар ресми мекеме қызметкері ретінде сөйлеп, азаматтың жеке мәліметтерін өз еркімен беруіне ықпал етеді. Кей жағдайда жалған қоңыраулармен қатар мессенджерлер арқылы күмәнді сілтемелер жіберіліп, жалған сайттарға кіруге немесе арнайы қосымша орнатуға көндіреді. Мұндай әрекеттердің нәтижесінде азаматтардың банк шоттары мен жеке деректері қылмыскерлердің қолына түсуі мүмкін.
Жетісайдағы қоғамдық қабылдауға банк мамандарының қатысуы профилактикалық жұмыстың тиімділігін арттыра түсті. Қаржы саласының мамандары интернет арқылы төлем жасау кезінде қауіпсіздік талаптарын сақтау, күмәнді сілтемелерге өтпеу, белгісіз бағдарламаларды жүктемеу және мобильді банкинг қосымшаларын қорғау жолдары жөнінде нақты кеңестер берді. Сонымен қатар екі факторлы қорғаныс жүйесін пайдалану, күрделі құпиясөз орнату және мобильді құрылғылардың қауіпсіздік жаңартуларын уақытылы енгізу қажеттігі түсіндірілді.
Мамандар азаматтарға қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтау көптеген интернет-алаяқтық әрекеттерінің алдын алуға мүмкіндік беретінін атап өтті. Ең алдымен банк картасының нөмірін, CVV кодын, PIN-кодты немесе SMS арқылы келген растау кодтарын ешкімге хабарламау қажет. Қазақстандағы банктер мен құқық қорғау органдары мұндай ақпаратты телефон арқылы ешқашан сұрамайтынын әрбір азамат есте сақтауы тиіс.
Сондай-ақ белгісіз нөмірден хабарласқан адамның өзін полиция немесе банк қызметкері ретінде таныстыруы оның расында сол мекеменің өкілі екенін білдірмейді. Егер күмән туындаса, әңгімені тоқтатып, ресми байланыс арналары арқылы қажетті мекемеге өзіңіз хабарласқан дұрыс. Бұл – алаяқтардың ықпалына түспеудің ең тиімді жолдарының бірі.
Интернет кеңістігінде жалған инвестициялық жобалар, жалған онлайн-дүкендер, жеңіл табыс ұсынатын ұсыныстар, жалған лотереялар мен акциялар да жиі кездеседі. Қылмыскерлер азаматтардың тез пайда табуға немесе мәселені шұғыл шешуге деген ұмтылысын пайдаланып, оларды қаржылық шығынға ұшыратады. Сондықтан кез келген ұсынысқа сын көзбен қарап, оның ресми дереккөздер арқылы расталғанына көз жеткізу маңызды.
Жетісай ауданындағы қоғамдық қабылдау барысында тұрғындардың полиция қызметкерлері мен банк өкілдерінің тұрақты түрде ұйымдастырып жүрген түсіндіру жұмыстарына оң баға беруі де мұндай кездесулердің қоғам үшін маңызын көрсетті. Азаматтардың пікірінше, осындай ашық қабылдаулар халықтың қаржылық және құқықтық сауаттылығын арттыруға, интернет-алаяқтыққа қатысты жаңа қауіптер туралы дер кезінде ақпарат алуға мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда интернет-алаяқтықпен күрес тек құқық қорғау органдарының міндеті емес. Бұл бағытта мемлекеттік мекемелердің, қаржы ұйымдарының, білім беру ұйымдарының және әрбір азаматтың белсенділігі қажет. Бірлескен профилактикалық жұмыстар ғана қоғамда киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастырып, азаматтардың жеке қаражаты мен деректерін қорғауға ықпал етеді.
Түркістан облысында жүргізіліп жатқан ақпараттық-түсіндіру жұмыстары дәл осы мақсатқа бағытталған. Полиция қызметкерлері тұрғындармен кездесулер өткізіп, жадынамалар таратып, жаңа алаяқтық тәсілдері туралы ескертіп келеді. Банк өкілдерінің қатысуымен ұйымдастырылатын қабылдаулар азаматтарға қаржылық операцияларды қауіпсіз жүргізудің практикалық жолдарын меңгеруге мүмкіндік береді.
Әрбір азамат цифрлық қауіпсіздік қағидаларын күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналдыруы қажет. Белгісіз қоңырауларға сақтықпен қарау, күмәнді сілтемелерді ашпау, жеке және банктік мәліметтерді ешкімге бермеу, мобильді банкингтің қауіпсіздік параметрлерін дұрыс пайдалану және тек ресми ақпарат көздеріне сүйену – интернет-алаяқтықтың алдын алудың ең тиімді тәсілдері.
Интернет-алаяқтықтың алдын алу бағытында Жетісай ауданында ұйымдастырылған қоғамдық қабылдау тұрғындардың ақпараттық қауіпсіздік деңгейін арттыруға бағытталған маңызды бастама болды. Мұндай іс-шаралар азаматтардың қырағылығын күшейтіп қана қоймай, полиция мен қоғам арасындағы өзара сенімді нығайтуға, қаржылық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға және киберқылмыстың таралуына тосқауыл қоюға ықпал етеді. Цифрлық дәуірде қауіпсіздік – тек техникалық құралдардың ғана емес, әрбір азаматтың жауапкершілігі мен саналы әрекетінің нәтижесі.
