Қоғамдағы қауіпсіздік пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету – мемлекеттің маңызды міндеттерінің бірі. Бұл бағыттағы жұмыстың тиімділігі тек жасалған құқық бұзушылықтарды ашумен ғана емес, ең алдымен олардың алдын алуға бағытталған жүйелі профилактикалық шаралармен өлшенеді. Қазақстанда құқық бұзушылықтың себептері мен оған ықпал ететін жағдайларды жоюға ерекше назар аударылып келеді. Мемлекет басшысы да құқықтық мәдениетті қалыптастыру, «Заң және тәртіп» қағидатын қоғамда орнықтыру және азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесін мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі ретінде айқындап келеді.
Осы мақсатта құқық қорғау органдары профилактикалық жұмысты жаңа деңгейге көтеріп, мемлекеттік мекемелермен, білім беру ұйымдарымен, кәсіпкерлік субъектілерімен және қоғам өкілдерімен бірлескен іс-қимылды күшейтуде. Мұндай кешенді тәсіл құқық бұзушылықтардың алдын алып қана қоймай, олардың туындауына әсер ететін себептерді жоюға мүмкіндік береді.
Түркістан облысында бұл бағыттағы жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуде. 2026 жылдың алғашқы алты айында облыстық полиция департаменті Қылмыстық-процестік кодекстің 200-бабы негізінде 2590 профилактикалық ұсыну енгізді. Бұл ұсынулар қылмыстар мен құқық бұзушылықтарға ықпал еткен жағдайларды жоюға бағытталып, мемлекеттік органдар мен ұйымдардың назарын нақты мәселелерге аударуға мүмкіндік берді.
Ұсынулардың нәтижесі нақты көрсеткіштерден байқалады. Есепті кезеңде қоғамдық орындарға қосымша 30 бейнебақылау камерасы орнатылып, білім беру ұйымдарында жасөспірімдерге арналған 38 профилактикалық кездесу ұйымдастырылды. Мұндай жұмыстар құқық бұзушылықтың алдын алуға ғана емес, жастардың құқықтық сауаттылығын арттыруға, заң талаптарын құрметтеу мәдениетін қалыптастыруға және қауіпсіз орта құруға ықпал етеді.
Жастармен жүргізілетін профилактикалық жұмыстардың маңызы ерекше. Қазіргі ақпараттық қоғам жағдайында жасөспірімдердің құқықтық мәдениетін қалыптастыру, олардың заң талаптарын білуі және жауапкершілікті сезінуі – болашақта құқық бұзушылықтардың азаюына әсер ететін негізгі факторлардың бірі. Сондықтан білім беру ұйымдарында өткізілетін кездесулер, түсіндіру жұмыстары мен құқықтық дәрістер профилактикалық қызметтің маңызды бағыты болып саналады.
Полицияның профилактикалық ұсынуларының тиімділігі нақты мысалдар арқылы да көрініс тапты. Жаз мезгілінде балалар мен жасөспірімдердің суға кету қаупі артатынын ескере отырып, Келес аудандық полиция бөлімінің ұсынуы негізінде канал жағалаулары қоршалып, адамдардың қауіпті аумақтарға еркін кіруіне шектеу қойылды. Бұл шара ықтимал қайғылы жағдайлардың алдын алуға бағытталған маңызды шешімдердің бірі болды.
Балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету – тек құқық қорғау органдарының емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Сондықтан демалыс орындары мен су айдындарындағы қауіпсіздік талаптарын сақтау, алдын алу шараларын уақытылы ұйымдастыру және ата-аналардың жауапкершілігін арттыру бағытындағы жұмыстар өңірде тұрақты түрде жүргізіліп келеді. Осындай профилактикалық шешімдердің нәтижесінде қауіптің алдын алу мүмкіндігі артып, тұрғындардың қауіпсіздігі күшейеді.
Қоғамдық тәртіпті сақтау бағытында да нақты нәтижелер бар. Түркістан қаласындағы ойын-сауық орындарының бірінде бұзақылық дерегі қайталанғаннан кейін полиция тарапынан мекеме атына қайта профилактикалық ұсыну енгізілді. Соның нәтижесінде кәсіпкер заң талаптарына сәйкес әкімшілік жауапкершілікке тартылып, құқық бұзушылықтардың қайталануына жол бермеу мақсатында өз еркімен қызметін тоқтатты.
Бұл мысал профилактикалық ұсынулардың жазалау құралы емес, құқық бұзушылықтың себептерін жоюға бағытталған құқықтық тетік екенін көрсетеді. Ұйымдар мен кәсіпкерлер қауіпсіздік талаптарын күшейту арқылы азаматтардың өмірі мен денсаулығын қорғауға өз үлесін қосады. Мұндай тәжірибе қоғамдық орындардағы тәртіпті сақтауға және тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Қылмыстық-процестік кодекстің 200-бабында көзделген ұсынулардың басты мақсаты – құқық бұзушылықтарға ықпал еткен себептер мен жағдайларды анықтап, оларды жою бойынша нақты шаралар қабылдату. Осыған сәйкес мемлекеттік органдар, ұйымдар мен лауазымды тұлғалар полиция енгізген ұсынуларды міндетті түрде қарап, белгіленген мерзімде қабылданған шаралар туралы ақпарат беруге тиіс.
Заң талаптарының орындалуы – құқықтық мемлекеттің негізгі қағидаларының бірі. Сондықтан профилактикалық ұсынуларды елемеу немесе уақытылы орындамау заңнамада жауапкершілікке әкеледі. Түркістан облысында есепті кезеңде осындай талаптарды орындамаған 20 тұлға Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 479-бабына сәйкес әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Бұл құқықтық тәртіптің сақталуын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды тетік болып табылады.
Қазіргі таңда құқық бұзушылықтың алдын алу тек полиция қызметімен шектелмейді. Бұл іске жергілікті атқарушы органдар, білім беру ұйымдары, кәсіпкерлер, қоғамдық ұйымдар және тұрғындардың өздері де белсенді қатысуы қажет. Қауіпсіз орта қалыптастыру әрбір азаматтың жауапкершілігімен тығыз байланысты. Заң талаптарын сақтау, қоғамдық тәртіпке бейжай қарамау және қауіп төндіретін жағдайлар туралы уақтылы хабарлау құқық бұзушылықтың алдын алуда маңызды рөл атқарады.
Түркістан облысында жүргізіліп жатқан профилактикалық жұмыстар құқық қорғау органдарының тек құқық бұзушылықтарды анықтап қана қоймай, олардың туындауына әсер ететін факторларды жоюға басымдық беріп отырғанын көрсетеді. Бейнебақылау жүйесін кеңейту, жастармен профилактикалық кездесулер өткізу, қауіпті аймақтарды қоршау, кәсіпкерлермен түсіндіру жұмыстарын жүргізу және мемлекеттік органдардың жауапкершілігін арттыру – мұның барлығы қауіпсіз қоғам қалыптастыруға бағытталған кешенді шаралар.
Алдағы уақытта да Түркістан облысы полиция департаменті азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, құқықтық мәдениетті нығайтуға және профилактикалық жұмыстың тиімділігін арттыруға бағытталған шараларды жүйелі түрде жалғастырады. Қоғамдық қауіпсіздік пен заң үстемдігі әрбір азаматтың жауапкершілігімен ұштасқанда ғана өңірдің тұрақты дамуына, тұрғындардың тыныштығына және қауіпсіз өмір сүруіне берік негіз қаланады.
