Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы қоғам өмірін жеңілдетіп, мемлекеттік қызметтерді, банк операцияларын, сауда-саттық пен күнделікті қарым-қатынасты жаңа деңгейге көтерді. Бүгінде көптеген қызмет түрлері интернет арқылы қолжетімді болып, азаматтардың уақытын үнемдеуге мүмкіндік беруде. Алайда ақпараттық технологиялардың дамуы жаңа қауіп-қатерлердің де пайда болуына ықпал етті. Солардың бірі – интернет-алаяқтық.
Соңғы жылдары интернет арқылы жасалатын алаяқтық қылмыстары әлемнің көптеген елдеріндегідей Қазақстанда да кең таралған құқық бұзушылықтардың біріне айналды. Алаяқтар әлеуметтік желілерді, мессенджерлерді, жалған интернет-дүкендерді, фишингтік сайттарды және түрлі байланыс құралдарын пайдалана отырып азаматтардың ақшасын заңсыз иемденудің түрлі тәсілдерін қолдануда. Сондықтан тұрғындардың цифрлық және құқықтық сауаттылығын арттыру, интернет кеңістігіндегі қауіпсіздік ережелерін түсіндіру және сақтық шараларын насихаттау бүгінгі күннің маңызды міндеттерінің бірі болып отыр.
Осы бағыттағы жұмыстар Түркістан облысында жүйелі түрде жалғасуда. Құқық қорғау органдары тұрғындар арасында түсіндіру жұмыстарын тұрақты жүргізіп, интернет-алаяқтықтың алдын алуға ерекше назар аударуда. Мұндай профилактикалық шаралардың негізгі мақсаты – азаматтарды кеңінен таралған алаяқтық тәсілдері туралы хабардар ету, олардың құқықтық мәдениетін арттыру және қаржылық шығынға ұшырау тәуекелін төмендету.
Осындай іс-шаралардың бірі Отырар ауданында өтті. Полиция қызметкерлері ауылдық округтердің тұрғындарымен кездесіп, құқық бұзушылықтардың алдын алуға бағытталған кешенді түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Профилактикалық кездесулер барысында мал ұрлығының алдын алу, құрамында есірткі заттары бар өсімдіктерді заңсыз өсіруге жол бермеу мәселелерімен қатар интернет-алаяқтықтан қорғану жолдары жан-жақты түсіндірілді.
Кездесу барысында полиция қызметкерлері тұрғындарға әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы жасалатын алаяқтық әрекеттердің кең таралған тәсілдері туралы айтып, олардың қандай қауіп төндіретінін нақты мысалдар арқылы түсіндірді. Сонымен бірге азаматтарға жеке деректерді, банк картасының нөмірін, CVV кодын, SMS арқылы келетін бір реттік растау кодтарын және мобильді банкингке қатысты құпия ақпараттарды ешкімге бермеу қажеттігі ескертілді.
Бүгінде алаяқтар өздерін банк қызметкері, құқық қорғау органының өкілі, ұялы байланыс операторы немесе мемлекеттік мекеме қызметкері ретінде таныстырып, азаматтардың сеніміне кіруге тырысады. Кейбір жағдайда олар жалған хабарламалар жіберіп, аккаунттың бұзылғанын немесе банк шоты қауіпте тұрғанын айтып, адамдарды асығыс әрекет жасауға итермелейді. Мұндай психологиялық тәсілдер арқылы азаматтардан құпия мәліметтер алынып, кейін олардың есепшоттарындағы қаражат заңсыз иемденіледі.
Сондай-ақ интернет кеңістігінде жалған инвестициялық жобалар, оңай табыс табуды ұсынатын жарнамалар, жалған интернет-дүкендер және әлеуметтік желілердегі жалған парақшалар арқылы жасалатын алаяқтық әрекеттер де жиі кездеседі. Қылмыскерлер азаматтарды төмен бағамен тауар сатып алуға немесе қысқа мерзімде жоғары табыс табуға үгіттеп, алдын ала төлем жасатуға тырысады. Алайда мұндай ұсыныстардың басым бөлігі алаяқтық әрекеттер болып шығады.
Осындай жағдайлардың алдын алудың ең тиімді жолдарының бірі – ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын тұрақты жүргізу. Осыған байланысты Отырар ауданында ұйымдастырылған профилактикалық іс-шара барысында тұрғындарға құқықтық сауаттылықты арттыруға арналған ақпараттық жадынамалар таратылып, интернетті қауіпсіз пайдалану бойынша практикалық кеңестер берілді. Азаматтарға күмәнді сілтемелерге өтпеу, белгісіз адамдардың қоңырауларына сақтықпен қарау, тек ресми қосымшалар мен сайттарды пайдалану қажеттігі түсіндірілді.
Мамандардың айтуынша, интернет-алаяқтықтың алдын алуда әрбір азаматтың жеке жауапкершілігі ерекше маңызға ие. Егер адам цифрлық қауіпсіздік қағидаларын сақтап, жеке мәліметтерін бөгде адамдарға жарияламаса және күмәнді ұсыныстарға сын көзбен қарай білсе, көптеген құқық бұзушылықтардың алдын алуға болады.
Қазіргі таңда цифрлық сауаттылық тек компьютерді немесе смартфонды пайдалану қабілетімен ғана шектелмейді. Ол интернеттегі қауіп-қатерлерді тану, жеке ақпаратты қорғау, сенімді ақпарат көздерін ажырата білу және қаржылық операцияларды қауіпсіз жүргізу мәдениетін де қамтиды. Сондықтан тұрғындардың цифрлық сауаттылығын арттыру – интернет-алаяқтықпен күрестегі маңызды бағыттардың бірі.
Түркістан облысында полиция қызметкерлері жүргізіп отырған профилактикалық жұмыстардың тағы бір ерекшелігі – тұрғындармен тікелей байланыс орнату. Ауылдық округтерде ұйымдастырылатын кездесулер барысында азаматтар өздерін толғандырған сұрақтарға жауап алып, күнделікті өмірде кездесуі мүмкін қауіптер туралы жан-жақты мәлімет алады. Мұндай кездесулер құқық қорғау органдары мен тұрғындар арасындағы өзара сенімді нығайтып, құқықтық мәдениетті қалыптастыруға ықпал етеді.
Интернет-алаяқтықпен күрес тек құқық қорғау органдарының ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Әрбір азамат өзінің жеке деректеріне жауапкершілікпен қарап, күмәнді хабарламалар мен ұсыныстарға сақтық танытуы қажет. Сондай-ақ ата-аналар балалардың интернетті пайдалану мәдениетіне көңіл бөліп, олардың цифрлық қауіпсіздік ережелерін меңгеруіне жағдай жасауы маңызды.
Отырар ауданында өткізілген профилактикалық іс-шара интернет-алаяқтықтың алдын алу бағытындағы жүйелі жұмыстардың бір көрінісі болды. Ақпараттық түсіндіру, құқықтық кеңес беру және тұрғындардың цифрлық сауаттылығын арттыру арқылы құқық қорғау органдары азаматтардың қаржылық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және интернет кеңістігіндегі құқық бұзушылықтардың алдын алуға үлес қосуда.
Қазіргі заман жағдайында цифрлық қауіпсіздік – әрбір азаматтың жеке қауіпсіздігінің ажырамас бөлігі. Сондықтан интернетті жауапкершілікпен пайдалану, жеке мәліметтердің құпиялылығын сақтау және күмәнді әрекеттерден сақтану қоғамдағы интернет-алаяқтық фактілерін азайтуға мүмкіндік береді. Түркістан облысында жүргізіліп жатқан профилактикалық жұмыстар осы мақсатқа бағытталған маңызды қадамдардың бірі болып табылады және тұрғындардың құқықтық әрі цифрлық мәдениетін арттыруға қызмет етеді.
