Цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы қоғам өмірінің барлық саласына үлкен өзгеріс әкелді. Бүгінде банк қызметтері, мемлекеттік қызметтер, сауда-саттық, төлемдер мен қаржылық операциялардың басым бөлігі интернет арқылы жүзеге асырылады. Бұл азаматтардың уақытын үнемдеп, көптеген қызметтерді қашықтан алуға мүмкіндік бергенімен, интернет-алаяқтықтың көбеюіне де жол ашып отыр. Қылмыскерлер заманауи технологияларды өз мақсаттарына пайдаланып, азаматтардың жеке мәліметтері мен қаржысын заңсыз иемденудің жаңа тәсілдерін ойлап табуда. Сондықтан интернет-алаяқтықтың алдын алу мәселесі бүгінгі күні ерекше маңызға ие.
Түркістан облысында осы бағыттағы профилактикалық жұмыстар тұрақты түрде жүргізіліп келеді. Құқық қорғау органдары тұрғындардың құқықтық және цифрлық сауаттылығын арттыруға ерекше назар аударып отыр. Себебі интернет-алаяқтықпен күрестегі ең тиімді тәсілдердің бірі – халықтың хабардар болуы мен сақтық шараларын білуі.
Жуырда Түлкібас ауданында орын алған жағдай интернет қауіпсіздігі мәселесінің өзектілігін тағы бір мәрте көрсетті. Егде жастағы тұрғын ұялы телефонына банктік қосымша мен электрондық мемлекеттік қызмет көрсету сервисі арқылы өз атына несие рәсімделгені жөнінде күмәнді SMS-хабарламалар алған. Мұндай хабарламалар кез келген адамды алаңдататыны анық. Әсіресе соңғы уақытта азаматтардың атына заңсыз несие рәсімдеу әрекеттері туралы ақпараттар жиі таралатындықтан, тұрғынның алаңдаушылығы орынды болды.
Азаматша бірден полиция қызметкерлеріне жүгініп, көмек сұраған. Оқиға орнына жедел жеткен учаскелік полиция инспекторы жағдайды толық тексеріп, қажетті ақпараттарды нақтылады. Нәтижесінде тұрғынның атына ешқандай несие рәсімделмегені анықталды. Сонымен қатар ықтимал интернет-алаяқтық әрекеттерінің алдын алу мақсатында түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, қауіпсіздік шаралары қабылданды.
Бұл оқиға азаматтардың кез келген күмәнді хабарламаға бейжай қарамауы қажеттігін көрсетеді. Өйткені интернет-алаяқтар көбіне адамның қорқынышы мен алаңдаушылығын пайдаланып әрекет етеді. Олар азаматты тез шешім қабылдауға мәжбүрлеп, жеке мәліметтерді немесе қаржылық ақпараттарды алуға тырысады.
Қазіргі уақытта интернет-алаяқтықтың ең кең таралған түрлерінің бірі – жалған банк қызметкерлерінің қоңыраулары. Қылмыскерлер азаматтарға хабарласып, олардың есепшотында күмәнді операция анықталғанын немесе атына несие рәсімделіп жатқанын айтады. Кей жағдайда өзін қауіпсіздік қызметінің маманы ретінде таныстырып, ақшаңызды қорғау үшін белгілі бір әрекеттерді орындауды талап етеді. Нәтижесінде жәбірленуші өзінің банктік деректерін беріп қойып, қаржысынан айырылып жатады.
Соңғы жылдары алаяқтар мемлекеттік органдардың атауын да жиі пайдалануда. Олар өздерін мемлекеттік қызмет көрсету ұйымдарының өкілдері ретінде таныстырып, түрлі сілтемелер жібереді немесе SMS-кодтарды сұрайды. Кейде азаматтарға электрондық цифрлық қолтаңбаны жаңарту, әлеуметтік төлем рәсімдеу немесе мемлекеттік қызмет алу қажеттігі туралы жалған ақпарат таратады.
Мамандардың айтуынша, ешқандай мемлекеттік орган немесе банк қызметкері азаматтан телефон арқылы SMS-кодтарды, құпиясөздерді немесе банк картасының толық деректерін сұрамайды. Сондықтан мұндай мәліметтерді бөгде адамдарға беру үлкен қауіп төндіреді.
Интернет-алаяқтар көбіне егде жастағы азаматтарды нысанаға алады. Себебі бұл санаттағы адамдардың арасында цифрлық технологияларды терең меңгермеген тұрғындар кездесуі мүмкін. Қылмыскерлер олардың сенгіштігін пайдаланып, түрлі сылтаумен жеке мәліметтерін алуға әрекет етеді. Сондықтан отбасы мүшелері ата-аналары мен қарт туыстарына интернет қауіпсіздігі ережелерін тұрақты түрде түсіндіріп отыруы қажет.
Интернет кеңістігіндегі қауіптердің тағы бір түрі – жалған сілтемелер. Азаматтарға банктің, мемлекеттік органның немесе танымал компанияның атынан хабарлама келіп, арнайы сілтемеге өту ұсынылады. Мұндай сілтемелердің басым бөлігі жалған сайттарға апарады. Азамат өз мәліметтерін енгізген сәтте олар алаяқтардың қолына түседі.
Кейбір жағдайларда тұрғындардың телефонына зиянды бағдарламалар орнатылады. Мұндай бағдарламалар арқылы қылмыскерлер құрылғыдағы ақпараттарға қол жеткізіп, банктік қосымшаларды бақылауы мүмкін. Сондықтан белгісіз дереккөздерден қосымша жүктемеу және күмәнді файлдарды ашпау маңызды.
Интернет-алаяқтықтың алдын алуда қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтау үлкен рөл атқарады. Ең алдымен азаматтар күрделі құпиясөздерді пайдалануы керек. Әртүрлі сервистер үшін бірдей құпиясөз қолданудан бас тартқан жөн. Сонымен қатар екі факторлы аутентификацияны іске қосу аккаунттардың қауіпсіздігін едәуір арттырады.
Банк картасының нөмірі, CVV-код, интернет-банкинг құпиясөзі және SMS арқылы келетін растау кодтары құпия ақпарат болып табылады. Бұл мәліметтерді ешкімге беруге болмайды. Тіпті өзін банк қызметкері ретінде таныстырған адамға да мұндай ақпаратты айтуға жол берілмейді.
Түркістан облысында интернет-алаяқтықтың алдын алу мақсатында түсіндіру жұмыстары жүйелі түрде ұйымдастырылып келеді. Полицейлер білім беру ұйымдарында, еңбек ұжымдарында, қоғамдық орындарда және ауылдық елді мекендерде кездесулер өткізіп, тұрғындарға интернет қауіпсіздігі бойынша кеңестер беруде. Мұндай жұмыстар халықтың цифрлық сауаттылығын арттыруға ықпал етеді.
Интернет-алаяқтықтың құрбаны болмау үшін азаматтар әрдайым сақ болуы қажет. Кез келген күмәнді хабарлама немесе қоңырау алған жағдайда асығыс шешім қабылдамау керек. Ақпаратты міндетті түрде ресми дереккөздер арқылы тексеріп, қажет болған жағдайда банкке немесе мемлекеттік органға тікелей хабарласқан жөн.
Құқық қорғау органдары тұрғындарды күдікті жағдайлар туралы дер кезінде хабарлауға шақырады. Егер азамат алаяқтық әрекеттерге тап болса немесе өзін алдауға тырысқанын байқаса, бірден полицияға хабарласуы қажет. Уақытылы әрекет ету көптеген қылмыстың алдын алуға мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда интернет-алаяқтық тек қаржылық шығынға ғана емес, азаматтардың жеке деректерінің таралуына да себеп болып отыр. Сондықтан ақпараттық қауіпсіздік мәселесіне жауапкершілікпен қарау қажет. Әрбір тұрғын өзінің ғана емес, отбасының да қауіпсіздігін ойлап, цифрлық сауаттылығын үнемі жетілдіріп отырғаны жөн.
Түркістан облысында жүргізіліп жатқан профилактикалық жұмыстардың басты мақсаты – азаматтарды сақтыққа шақыру, олардың құқықтық білімін арттыру және интернет кеңістігіндегі қауіптер туралы хабардар ету. Қоғамның әрбір мүшесі қырағылық танытқан жағдайда ғана интернет-алаяқтықтың алдын алып, азаматтардың қаржылық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге болады.
Сондықтан кез келген тұрғын күмәнді хабарламаларға сенбеуі, бөгде адамдарға жеке мәліметтерін бермеуі, белгісіз сілтемелерге өтпеуі және интернет қауіпсіздігінің негізгі талаптарын сақтауы қажет. Қарапайым сақтық шаралары көптеген қаржылық шығындардың алдын алып, азаматтарды алаяқтардың құрбаны болудан қорғайды.
