Баланың амандығы мен қауіпсіздігі – әрбір мемлекеттің басты құндылықтарының бірі. Өскелең ұрпақтың құқықтарын қорғау, олардың өмірі мен денсаулығына төнетін қауіптердің алдын алу, қолайлы отбасылық орта қалыптастыру және құқықтық мәдениетті нығайту – қоғамның тұрақты дамуының маңызды алғышарттары. Сондықтан балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті саналады. Бұл бағыттағы жұмыстар Түркістан облысында да жүйелі түрде жүзеге асырылып, құқық қорғау органдары, әлеуметтік қызметтер мен өзге де жауапты мекемелер бірлесіп профилактикалық іс-шараларды тұрақты ұйымдастыруда.
Соңғы жылдары елімізде кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғауға, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және құқық бұзушылықтардың алдын алуға ерекше көңіл бөлінуде. Мемлекет тарапынан қабылданып жатқан заңнамалық өзгерістер мен әлеуметтік бағдарламалар балалардың қауіпсіз ортада өмір сүруіне, сапалы білім алып, жан-жақты дамуына жағдай жасауға бағытталған. Бұл жұмыстардың тиімділігі тек мемлекеттік қолдаумен ғана емес, ата-аналардың жауапкершілігімен, білім беру ұйымдарының белсенділігімен және қоғамның ортақ ұстанымымен де тығыз байланысты.
Осы мақсатта елімізде жүзеге асырылып жатқан «Қауіпсіз балалық шақтың кепілі – 2026» республикалық бастамасы балалардың құқықтарын қорғау мен олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған маңызды жобалардың бірі болып табылады. Түркістан облысының Жетісай ауданында өткен профилактикалық іс-шара барысында полиция қызметкерлері мен Отбасын қолдау орталығының мамандары тұрғындармен кездесіп, әлеуметтік жағдайы ерекше назарды қажет ететін отбасыларды аралады. Мұндай жұмыстардың басты мақсаты – мәселе туындағаннан кейін ғана әрекет ету емес, оның алдын алу, қауіп факторларын ерте анықтау және балалардың құқықтарының сақталуын қамтамасыз ету.
Профилактикалық жұмыстар барысында мамандар балалар тәрбиесіндегі ата-ананың жауапкершілігіне ерекше назар аударды. Себебі баланың тұлға ретінде қалыптасуы ең алдымен отбасындағы тәрбиеге байланысты. Үйдегі өзара сыйластық, түсіністік пен қамқорлық баланың психологиялық жағдайына, мінез-құлқына және қоғамға бейімделуіне тікелей әсер етеді. Сондықтан ата-аналардың бала тәрбиесіне саналы көзқарасы құқық бұзушылықтардың, тұрмыстық жанжалдардың және түрлі әлеуметтік тәуекелдердің алдын алуда шешуші рөл атқарады.
Бүгінде қоғамда балалардың қауіпсіздігіне төнетін қатерлердің сипаты өзгеріп келеді. Егер бұрын негізгі қауіп көшедегі немесе қоғамдық орындардағы жағдайлармен байланысты болса, қазіргі уақытта интернет кеңістігі де ерекше назарды талап етеді. Сандық технологиялардың дамуы балаларға білім алуға, ақпарат іздеуге және шығармашылық қабілеттерін дамытуға мол мүмкіндік бергенімен, интернеттің кері әсерлері де жоқ емес. Әлеуметтік желілердегі жалған ақпарат, кибербуллинг, күмәнді ойындар, алаяқтық әрекеттер және бөтен адамдармен бақылаусыз байланыс балалардың психологиялық және әлеуметтік дамуына теріс ықпал етуі мүмкін.
Осыған байланысты профилактикалық іс-шара барысында ата-аналарға балалардың интернеттегі белсенділігін бақылау, олардың қандай платформаларды пайдаланатынына назар аудару және цифрлық қауіпсіздік ережелерін үйрету жөнінде түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Бұл жерде ең маңыздысы – бақылауды шектеу ретінде емес, баламен сенімді қарым-қатынас орнатудың бір бөлігі ретінде қабылдау. Ата-ана мен бала арасында ашық диалог қалыптасқан жағдайда ғана кез келген қауіптің алдын алу жеңілдей түседі.
Баланың қауіпсіздігі оның құқықтарының толық сақталуымен де тығыз байланысты. Қазақстан Республикасының заңнамасы әрбір баланың өмір сүруге, білім алуға, денсаулығын қорғауға, қауіпсіз ортада тәрбиеленуге және зорлық-зомбылықтың кез келген түрінен қорғалуға құқығын қамтамасыз етеді. Осы құқықтардың сақталуы тек құқық қорғау органдарының бақылауымен емес, қоғам мүшелерінің бейжай қарамауымен де байланысты. Егер әрбір азамат өз айналасындағы балалардың қауіпсіздігіне жауапкершілікпен қарап, заң бұзушылық белгілерін дер кезінде хабарлап отырса, көптеген келеңсіз жағдайлардың алдын алуға болады.
Профилактикалық жұмыстар барысында тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу мәселесіне де ерекше көңіл бөлінді. Себебі отбасындағы тұрақсыз психологиялық ахуал ең алдымен балаларға кері әсер етеді. Үнемі жанжал орын алатын немесе зорлық-зомбылық кездесетін ортада өскен бала күйзеліске ұшырап, қоғаммен қарым-қатынасында түрлі қиындықтарға тап болуы мүмкін. Сондықтан отбасындағы өзара құрмет, түсіністік және жауапкершілік қағидаттарын нығайту балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды тетігі болып саналады.
Мұндай профилактикалық жұмыстар тек құқық бұзушылықтың алдын алумен шектелмейді. Олар ата-аналардың құқықтық сауаттылығын арттыруға, мемлекеттік қолдау тетіктері туралы ақпарат беруге және тұрғындардың құқықтық мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді. Азаматтардың заң талаптарын білуі, өз құқықтары мен міндеттерін түсінуі, қиын жағдайға тап болған кезде қайда жүгіну керектігін меңгеруі қоғамдағы қауіпсіздік деңгейінің артуына оң әсер етеді.
Балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету – ұзақ мерзімді әрі кешенді жұмыс. Бұл бағытта полиция қызметкерлері, білім беру ұйымдары, денсаулық сақтау мекемелері, әлеуметтік қызметкерлер, психологтар және үкіметтік емес ұйымдар өзара тығыз байланыста жұмыс істеуі қажет. Осындай үйлесімді әрекет қана тәуекел тобындағы отбасыларды дер кезінде анықтап, қажетті қолдау көрсетіп, балалардың құқықтарының бұзылуына жол бермеуге мүмкіндік береді.
Түркістан облысында жүргізіліп жатқан профилактикалық жұмыстар мемлекет тарапынан балалардың қауіпсіздігіне ерекше мән берілетінін көрсетеді. Жетісай ауданында ұйымдастырылған іс-шара да осы бағыттағы жүйелі жұмыстың бір көрінісі болды. Полиция қызметкерлері мен әлеуметтік сала мамандары тұрғындармен тікелей кездесіп, бала тәрбиесі, құқықтық жауапкершілік, интернет қауіпсіздігі және тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу мәселелері бойынша жан-жақты түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Мұндай кездесулер азаматтардың құқықтық мәдениетін арттырып қана қоймай, мемлекеттік органдар мен халық арасындағы өзара сенімді нығайтуға да ықпал етеді.
Қауіпсіз балалық шақ – елдің ертеңіне салынған ең маңызды инвестиция. Балалардың құқығы толық қорғалған, олардың өмірі мен денсаулығына қауіп төнбейтін, ата-аналар өз жауапкершілігін терең сезінетін қоғам ғана тұрақты дамуға қол жеткізе алады. Сондықтан балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған профилактикалық жұмыстарды тұрақты жүргізу, құқықтық түсіндіру жұмыстарын кеңейту және қоғамның осы мәселеге деген жауапкершілігін арттыру алдағы уақытта да өзектілігін жоғалтпайды. Әрбір отбасы, әрбір азамат және әрбір мемлекеттік орган осы ортақ іске өз үлесін қосқанда ғана өскелең ұрпақтың жарқын болашағына берік негіз қаланады.
