Қазіргі цифрлық дәуірде ақпарат бұрын-соңды болмаған жылдамдықпен таралады. Әлеуметтік желілер, мессенджерлер және түрлі интернет-платформалар арқылы кез келген хабарлама санаулы минуттардың ішінде мыңдаған адамға жетуі мүмкін. Бұл қоғамның ақпаратқа қолжетімділігін арттырғанымен, жалған ақпараттың, дәлелденбеген мәліметтердің және әдейі бұрмаланған хабарламалардың таралу қаупін де күшейтті. Әсіресе қауіпсіздік мәселелеріне қатысты оқиғалар кезінде расталмаған ақпараттың кең таралуы тұрғындар арасында негізсіз үрей туғызып, қоғамдық пікірді жаңылыстыруы мүмкін.
Сондықтан қазіргі жағдайда ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету тек мемлекеттік органдардың ғана емес, әрбір азаматтың жауапкершілігін талап етеді. Ақпаратты тексеру, ресми дереккөздерге сүйену және жалған мәліметтерді таратпау – қоғамдағы тұрақтылықты сақтаудың маңызды шарттарының бірі.
Қазақстанда қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және терроризмнің алдын алу бағытында түрлі профилактикалық іс-шаралар тұрақты түрде өткізіліп келеді. Осындай іс-шаралардың қатарында мемлекеттік органдардың төтенше жағдайларға әзірлігін тексеруге, күштік құрылымдардың өзара іс-қимылын жетілдіруге арналған оқу-жаттығулардың орны ерекше. Мұндай жаттығулар нақты қауіптің бар екенін білдірмейді. Керісінше, олардың мақсаты – ықтимал төтенше жағдайларға дайындық деңгейін арттыру, мемлекеттік органдардың үйлесімді жұмысын пысықтау және азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Осы бағыттағы кезекті оқу-жаттығу 2026 жылғы 24 маусымда Түркістан қаласындағы «Ханшайым Plaza» сауда-ойын-сауық орталығы аумағында өтті. Терроризмге қарсы күрес жөніндегі Түркістан облыстық жедел штабы ұйымдастырған іс-шара барысында терроризм тұрғысынан осал объектілерде орын алуы мүмкін түрлі жағдайларға жедел ден қою және күштік құрылымдардың өзара іс-қимылын жетілдіру мәселелері пысықталды.
Оқу-жаттығуға байланысты тұрғындарға автокөлік пен жаяу жүргіншілер қозғалысына уақытша шектеулер енгізілуі мүмкін екендігі алдын ала хабарланды. Сонымен қатар азаматтарға қауіпсіздік талаптарын сақтау және мемлекеттік органдар қызметкерлерінің заңды талаптарын орындау қажеттігі ескертілді. Бұл – халықты дер кезінде хабардар ету және қоғамның ақпаратқа деген сенімін нығайту бағытындағы маңызды қадамдардың бірі.
Осындай жағдайларда ең маңызды мәселелердің бірі – жалған ақпараттың таралуына жол бермеу. Тәжірибе көрсеткендей, төтенше жағдайлар немесе арнайы оқу-жаттығулар кезінде әлеуметтік желілерде түрлі қауесеттер, расталмаған бейнематериалдар мен шындыққа сәйкес келмейтін хабарламалар таралуы мүмкін. Мұндай ақпараттар азаматтардың алаңдаушылығын күшейтіп қана қоймай, мемлекеттік органдардың жұмысына кедергі келтіруі ықтимал.
Сондықтан Түркістан облыстық жедел штабы тұрғындарды тек ресми ақпарат көздеріне сүйенуге және жалған ақпараттың таралуына жол бермеуге шақырды. Бұл үндеу ақпараттық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастырудағы маңызды қағидалардың бірі болып табылады.
Ақпараттық кеңістікте бұқаралық сананы манипуляциялау көбіне адамның эмоциясына әсер ету арқылы жүзеге асады. Әдейі бұрмаланған немесе контекстен жұлынып алынған ақпарат адамдардың үрейін күшейтіп, қоғамдық пікірді өзгертуге бағытталуы мүмкін. Сондықтан кез келген хабарламаны бөліспес бұрын оның шыққан дереккөзіне назар аудару, ресми органдардың мәлімдемелерімен салыстыру және ақпараттың шынайылығына көз жеткізу қажет.
Жалған ақпараттың таралуына кей жағдайда азаматтардың өздері де байқамай себеп болуы мүмкін. Бір қарағанда зиянсыз көрінетін хабарламаны немесе бейнероликті тексерместен бөлісу көптеген адамның жаңсақ пікір қалыптастыруына алып келеді. Сондықтан әрбір интернет қолданушы ақпаратты тарату кезінде жоғары жауапкершілік танытуы қажет.
Медиасауаттылық – жалған ақпаратпен күрестегі ең тиімді құралдардың бірі. Ол азаматтардың ақпаратты талдау, оның шынайылығын бағалау, сенімді дереккөздерді ажырату және манипуляциялық материалдарды тану қабілетін қалыптастырады. Қазіргі қоғамда мұндай дағдылар күнделікті өмірдің маңызды бөлігіне айналып отыр.
Мемлекеттік органдар да ақпараттық ашықтық қағидатын ұстана отырып, халыққа маңызды мәліметтерді уақтылы жеткізуге басымдық береді. Арнайы оқу-жаттығулар туралы алдын ала хабарлау, уақытша шектеулер жөнінде түсіндіру және ресми ақпарат тарату – қоғамда түсіністік қалыптастыруға және жалған ақпараттың алдын алуға мүмкіндік береді.
Түркістан облысында өткізілген терроризмге қарсы оқу-жаттығу да осы қағидаттарға негізделді. Жаттығудың мақсаты – күштік құрылымдардың кәсіби даярлығын жетілдірумен қатар, тұрғындарды ресми ақпаратқа сүйенуге шақыру арқылы қоғамдық тұрақтылықты сақтау болды. Мұндай тәжірибе азаматтардың мемлекеттік органдармен өзара сенімін нығайтып, ақпараттық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді.
Қазіргі уақытта әрбір азаматтың ақпараттық жауапкершілігі ерекше маңызды. Кез келген хабарламаны таратар алдында оның ресми дереккөзден алынғанына көз жеткізу, күмәнді ақпаратқа сын көзбен қарау және арандатушылық сипаттағы жарияланымдарды таратудан бас тарту – қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосылған нақты үлес.
Жалған ақпаратпен күрес – тек құқық қорғау органдарының немесе мемлекеттік мекемелердің міндеті емес. Бұл – бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі. Әрбір тұрғын ақпаратты тұтыну мен таратудың қарапайым қағидаларын сақтай отырып, қоғамдық тұрақтылықтың сақталуына, дүрбелеңнің алдын алуға және бұқаралық сананы манипуляциялауға қарсы тұруға үлес қоса алады.
Сондықтан терроризмге қарсы оқу-жаттығулар сияқты маңызды іс-шаралар кезінде ресми ақпарат көздеріне ғана сүйену, мемлекеттік органдардың түсіндірмелерін басшылыққа алу және расталмаған мәліметтерді таратпау – ақпараттық қауіпсіздіктің негізгі талаптарының бірі. Бұл қоғамның құқықтық мәдениетін арттырып қана қоймай, елдегі тұрақтылық пен қауіпсіздікті сақтауға қызмет етеді.
