Қазіргі таңда қоғам алдында тұрған күрделі әлеуметтік мәселелердің бірі – құмар ойындарға тәуелділік, яғни лудомания. Бұл дерт адамның жеке өміріне ғана емес, оның отбасысына, жақын ортасына, еңбек қызметіне және жалпы қоғамның дамуына кері әсерін тигізеді. Сондықтан құмар ойындарға тәуелділіктің алдын алу, халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу және жастардың бойында жауапты өмірлік ұстаным қалыптастыру мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналып отыр.
Осы мақсатта Сайрам ауданындағы Ақсукент ауылында орналасқан №20 С.Сейфуллин атындағы жалпы білім беретін мектептің мәжіліс залында Қазақстан халқы Ассамблеясы жанындағы Сайрам аудандық Аналар кеңесінің II тоқсандық отырысы өтті. «Қоғам дерті – құмар ойын» тақырыбында ұйымдастырылған жиынға қоғам белсенділері, білім саласының өкілдері, ата-аналар және аудандық Аналар кеңесінің мүшелері қатысты.
Жиынның модераторы, аудандық Аналар кеңесінің төрағасы Ұлдана Оразбаева қоғамда өзекті мәселеге айналған лудоманиямен күрес тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті екенін атап өтті. Оның айтуынша, отбасылық құндылықтарды сақтау, жастардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру және ұлттық тәрбиені күшейту арқылы көптеген әлеуметтік қатерлердің алдын алуға болады.
Іс-шара барысында сөз алған «Қоғамдық келісім» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің Сайрам аудандық филиалының басшысы Мамадияр Базарбай құмар ойындардың қоғамға тигізетін кері әсеріне жан-жақты тоқталды. Ол лудоманияның әлеуметтік байланыстарды әлсірететінін, отбасылық тұрақтылыққа қауіп төндіретінін және адамның өмір сапасын төмендететінін атап өтті.
Бүгінде құмар ойындарға тәуелділік әлем бойынша өзекті әлеуметтік және психологиялық мәселелердің қатарына жатады. Сарапшылардың пікірінше, лудомания алкоголь немесе есірткіге тәуелділік сияқты қауіпті психологиялық тәуелділіктердің бірі болып саналады. Оның ерекшелігі – адам көбіне өзінің тәуелді екенін кеш байқайды. Ал бұл уақытта қаржылық, отбасылық және әлеуметтік қиындықтар тереңдеп кетуі мүмкін.
Қазіргі цифрлық дәуірде құмар ойындарға қолжетімділік бұрынғыдан әлдеқайда артты. Егер бұрын ойын мекемелеріне арнайы бару қажет болса, бүгінде смартфон мен интернет арқылы букмекерлік платформаларға бірнеше секунд ішінде қосылуға болады. Бұл жағдай әсіресе жастар арасында тәуекел деңгейін арттырып отыр.
Мамандардың айтуынша, жастардың құмар ойындарға қызығушылық танытуының бірнеше себебі бар. Оның ішінде оңай әрі тез ақша табуға деген ұмтылыс, қаржылық сауаттылықтың төмендігі, бос уақыттың дұрыс ұйымдастырылмауы және әлеуметтік желілердегі жарнамалардың әсері ерекше орын алады. Кейбір жастар құмар ойындарды ойын-сауық ретінде қабылдағанымен, уақыт өте келе бұл қызығушылық тәуелділікке айналуы мүмкін.
Лудоманияның ең ауыр салдарының бірі – қаржылық қиындықтар. Құмар ойындарға тәуелді адамдар бастапқыда аз мөлшерде қаражат жұмсағанымен, кейін жоғалтқан ақшасын қайтаруға тырысып, одан да үлкен тәуекелдерге барады. Нәтижесінде жинақтарынан айырылып, қарызға батып, тіпті несие алуға мәжбүр болатын жағдайлар кездеседі.
Қаржылық шығыннан бөлек, құмар ойындарға тәуелділік адамның психологиялық жағдайына да ауыр әсер етеді. Тұрақты күйзеліс, мазасыздық, эмоционалдық тұрақсыздық, өзіне деген сенімнің төмендеуі және жалғыздық сезімі жиі байқалады. Кей жағдайларда бұл мәселе адамның денсаулығына ғана емес, оның жақындарымен қарым-қатынасына да кері ықпал етеді.
Жиында отбасы институтының рөліне ерекше назар аударылды. Себебі отбасы – кез келген әлеуметтік қатердің алдын алатын алғашқы орта. Баланың мінез-құлқы мен өмірлік құндылықтары ең алдымен отбасында қалыптасады. Сондықтан ата-аналардың балаларымен ашық сөйлесуі, олардың қызығушылықтарына көңіл бөлуі және бос уақытын тиімді ұйымдастыруы өте маңызды.
Аналар кеңесінің мүшелері жастар тәрбиесінде ұлттық құндылықтардың маңызын да атап өтті. Қазақ халқы әрқашан еңбекқорлықты, адалдықты, жауапкершілікті және білімге ұмтылысты жоғары бағалаған. Осындай құндылықтарды жастардың бойына сіңіру олардың зиянды әдеттерден аулақ болуына ықпал етеді.
Отырыс барысында жастарды зиянды әдеттерден қорғау мәселесі кеңінен талқыланды. Қатысушылар спортпен айналысу, шығармашылықпен шұғылдану, еріктілік қызметтерге қатысу және қоғамдық жұмыстарға араласу жастардың өмірлік ұстанымын қалыптастыруда маңызды рөл атқаратынын айтты.
Сарапшылардың пікірінше, лудоманиямен күресте қаржылық сауаттылықты арттыру ерекше маңызға ие. Қаржылық мәдениеті жоғары адам өз табысы мен шығысын жоспарлап, тәуекелдерді дұрыс бағалай алады. Мұндай азаматтар оңай табысқа жетуге бағытталған күмәнді ұсыныстарға сирек сенеді.
Қоғамдық ұйымдардың да бұл мәселедегі орны ерекше. Аналар кеңесі, жастар ұйымдары, білім беру мекемелері және мемлекеттік құрылымдар бірлесе әрекет еткен жағдайда ғана профилактикалық жұмыстардың тиімділігі артады. Әсіресе жастармен тұрақты кездесулер өткізу, түсіндіру жұмыстарын жүргізу және нақты өмірлік мысалдарды көрсету маңызды.
Мамандар құмар ойындарға қарсы күрестің тек шектеу шараларымен ғана шектелмеуі керектігін атап өтті. Ең бастысы – жастарға балама мүмкіндік ұсыну. Сапалы білім алу, кәсіп меңгеру, спортпен айналысу, шығармашылық бағытта даму және қоғамдық өмірге белсенді араласу жастардың өзін-өзі жүзеге асыруына жағдай жасайды.
Жиын барысында қоғамдық келісім мен бірлікті сақтау мәселесі де көтерілді. Өйткені қоғамдағы тұрақтылық әр азаматтың жауапкершілігіне байланысты. Әлеуметтік мәселелерге бейжай қарамай, жастар тәрбиесіне көңіл бөлу арқылы қоғамның дамуына үлес қосуға болады.
Қазіргі таңда лудомания мәселесі тек жеке адамның проблемасы емес, ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тұрақтылыққа әсер ететін факторлардың бірі ретінде қарастырылуда. Сондықтан бұл бағыттағы түсіндіру және профилактикалық жұмыстар үздіксіз жалғасуы қажет.
Қоғамның саулығы әрбір отбасының беріктігінен, әрбір азаматтың жауапкершілігінен басталады. Құмар ойындарға қарсы күрес – болашақ ұрпақты қорғау, ұлттық құндылықтарды сақтау және қоғамның тұрақты дамуын қамтамасыз ету жолындағы маңызды міндет.
Осы тұрғыдан алғанда Сайрам ауданында өткен «Қоғам дерті – құмар ойын» тақырыбындағы отырыс лудоманияның алдын алу, отбасы институтын нығайту, қоғамдық жауапкершілікті арттыру және жастарды саналы өмір салтына бағыттау мақсатындағы маңызды профилактикалық алаң болды. Мұндай бастамалар қоғамдағы құмар ойындарға тәуелділіктің таралуын төмендетуге, отбасы құндылықтарын нығайтуға және жастардың жарқын болашағын қалыптастыруға қызмет етеді.
