АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамп Иранға қатысты кезекті өткір мәлімдеме жасап, бұл елді «бір түнде жоюға болатынын» айтты. Оның пікірінше, мұндай сценарий кез келген уақытта, тіпті «ертең-ақ» жүзеге асуы мүмкін.
Бұл сөздер халықаралық қауымдастықта үлкен резонанс тудырып, Таяу Шығыстағы қауіпсіздік жағдайына қатысты алаңдаушылықты күшейтті.
Трамп не деді?
Дональд Трамп өз сөзінде АҚШ-тың әскери қуаты Иранға қарсы жедел әрі жойқын соққы жасауға толық жеткілікті екенін атап өтті. Ол Иранның ядролық бағдарламасын негізгі қауіп ретінде көрсетіп, Вашингтон қатаң әрі шешуші әрекеттерге дайын болуы керек екенін жеткізді.
Саясаткердің айтуынша, егер қажеттілік туындаса, АҚШ қысқа уақыт ішінде Иранның әскери инфрақұрылымын толықтай істен шығара алады.
Геосаяси ахуал: не болып жатыр?
Иран мен АҚШ арасындағы қатынас соңғы жылдары айтарлықтай шиеленісіп отыр. Бұған бірнеше фактор әсер етті:
- Иранның ядролық бағдарламасына қатысты күмән
- Таяу Шығыстағы прокси-қақтығыстар
- Аймақтағы әскери топтардың белсенділігі
- Санкциялық қысымның күшеюі
Сарапшылардың пікірінше, мұндай мәлімдемелер тек риторика ғана емес, сонымен қатар ішкі саяси және сайлауалды стратегияның бір бөлігі болуы мүмкін.
Сарапшылар не дейді?
Халықаралық саясаттанушылар Трамптың мәлімдемесін бірнеше қырынан қарастырады:
- Саяси риторика
Бұл — электоратқа бағытталған қатаң позиция көрсету. АҚШ-тағы сайлау қарсаңында мұндай мәлімдемелер жиі айтылады. - Қысым құралы
Иранға психологиялық және дипломатиялық қысым көрсету мақсатында қолданылуы мүмкін. - Реалды қауіп бар ма?
Көптеген сарапшылар толық масштабты соғыс ықтималдығын төмен деп бағалайды. Себебі:
- Бұл жаһандық қақтығысқа ұласуы мүмкін
- Мұнай нарығына үлкен соққы береді
- Бірнеше елді соғысқа тартып кетуі ықтимал
Экономикалық салдары қандай болуы мүмкін?
Егер Иран мен АҚШ арасында әскери қақтығыс орын алса, оның салдары бүкіл әлемге әсер етеді:
- Мұнай бағасының күрт өсуі
- Әлемдік нарықтардың құлдырауы
- Логистика мен сауда тізбектерінің бұзылуы
- Инфляцияның күшеюі
- Қазақстан үшін де бұл маңызды, себебі мұнай бағасының өзгеруі ел экономикасына тікелей әсер етеді.
Қазақстанға әсері
Қазақстан бейтарап саясат ұстанғанымен, мұндай геосаяси шиеленістер жанама түрде әсер етеді:
- Мұнай экспорты арқылы табыс артуы мүмкін
- Бірақ жаһандық тұрақсыздық инвестицияға кері әсер етеді
- Валюта нарығында құбылмалылық күшейеді
Дональд Трамп-тың Иран туралы мәлімдемесі — тек саяси риторика ма, әлде нақты қауіптің белгісі ме — бұл әзірге ашық сұрақ.
Алайда бір нәрсе анық: Таяу Шығыстағы жағдай тұрақсыз күйінде қалып отыр, ал кез келген өткір мәлімдеме аймақтағы шиеленісті одан әрі ушықтыруы мүмкін.
