Қазір Қазақстан Президенті жұмыс сапарымен Вашингтон қаласында жүр.
Американың The National Interest басылымында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың “Сенімділік – жаңа күш” атты мақаласы жарық көрді.
Президент мақалада қазіргі кезеңде тұрақтылық ең сирек кездесетін стратегиялық ресурстардың біріне айналғанын атап өтті. Оның айтуынша, қақтығыстар көбейіп, геосаяси бәсекелестік күшейіп барады. Ал халықаралық институттар тығырыққа тірелу, поляризация және қоғам сенімінің төмендеуі салдарынан жиі дәрменсіз күйге түседі.
Көптеген жылдар бойы әлемдік саясат жаһанданудың белгілі бір үлгісінің ықпалымен қалыптасты. Негізінде бұл идея бастапқыда қате болған жоқ. Оның мақсаты өзара байланысқан әрі баршаға ашық халықаралық тәртіп құру еді. Қағаз жүзінде бұл ұтымды да сындарлы бастама болып көрінді. Алайда уақыт өте келе бұл тұжырымдама бұрмаланды. Ол шектен тыс идеологиялық алғышарттарға негізделген модельге айналды: жауапкершіліксіз инклюзивтілік, шектеусіз еркіндік және егемендікке басымдық беретін қоғамдардың, прагматик саясаткерлердің, сондай-ақ ақылға жүгінетін азаматтардың ұстанымдарын елемейтін “моральдық үстемдік” түсінігі алға шықты. Соның салдарынан жаһандану идеясы әлем бойынша жүздеген миллион адамның көз алдында біртіндеп өз заңдылығы мен сенімін жоғалта бастады, – деп жазды Президент.
Оның пікірінше, бұл сенім дағдарысы кездейсоқ туындаған жоқ. Оған мемлекеттік институттарда, халықаралық құрылымдарда және жетекші елдердің саяси жүйелерінде тамыр жайған, бұрын-соңды болмаған ауқымдағы жемқорлық фактілерінің әшкереленуі әсер етті. Мұндай схемаларға белгілі саясаткерлердің қатысы болуы, солшыл идеологиялық ұстанымдармен байланыстырылатын үкіметтерге қатысты сын көзқарасты одан әрі күшейтті.
Қазіргі халықаралық жағдай прагматизм мен реализмге деген сұраныстың артқанын көрсетеді. Бұл өзгеріс әсіресе Мюнхен қаласында айқын байқалды. Онда жоғары деңгейдегі батыс көшбасшылары айтқан мазмұнды пікірлер қарапайым шындықты тағы бір мәрте дәлелдеді: ұлттық мүддені елемеуге болмайды, егемендікке қолайсыз фактор ретінде қарауға болмайды, ал тұрақтылықты идеологиялық догмаға сүйеніп құру мүмкін емес.
Әлем ынтымақтастықтан бас тартып отырған жоқ. Ол иллюзиялардан бас тартып отыр. Қалыптасып келе жатқан жаңа доктрина қарапайым: халықаралық тәртіп заң үстемдігіне, жауапкершілікке, міндеттемелердің болжамдылығына және мәдени әрі ұлттық бірегейлікті құрметтеуге негізделуі тиіс. Бұл – оқшаулану емес, бұл – саяси кемелдік. Бұрынғы модельдің сәтсіздігі әсіресе қақтығыстарды реттеу саласында айқын көрінді. Ұзақ уақыт бойы халықаралық қауымдастық нақты нәтиже бермейтін келіссөздер, декларациялар мен конференциялардың шексіз тізбегіне сүйеніп келді. Нәтижесі белгілі: орындалмайтын келісімдер, нәтиже бермейтін дипломатия және бейбітшіліксіз “бейбіт үдерістер”, – делінген Қасым-Жомарт Тоқаевтың мақаласында.
Президенттің айтуынша, әлем енді мұндай тәсілге жол бере алмайды. Сондықтан Дональд Трамп бастамашы болған, Біріккен Ұлттар Ұйымы қолдау көрсеткен Бейбітшілік кеңесін құру – алға жасалған маңызды қадам. Бұл шексіз пікірталастар алаңы емес. Бұл – ең алдымен Газа мен Таяу Шығыс аймағында нақты нәтижеге қол жеткізуге бағытталған практикалық бастама, – делінген мақалада.
Қазақстан Президентінің айтуынша, бұл бастаманы өзгешелейтін ең басты нәрсе – оның логикасы.
Ақ үй шынымен де жаңашыл тәсіл ұсынды: өзін ақтамаған саяси формулаларды қайталаудың орнына “тұрақты экономикалық даму арқылы бейбітшілікке қол жеткізу” деген нақты әрі түсінікті тұжырымдама алға тартылды. Яғни бейбітшілік ұран ретінде емес, нақты жоба ретінде қарастырылады: инфрақұрылым, инвестиция, жұмыс орындары және қақтығыстың қайта тұтануы тиімсіз болатын болашақ. Ауқымы мен жаңашылдығы тұрғысынан бұл бастама халықаралық қауымдастықтың назарын аударуға әбден лайық, — дейді Президент.
Ол сондай-ақ Қазақстанда Дональд Трамптың саяси стратегиясымен байланысты қағидаттарға оң көзқарас қоғамдық және сарапшылық ортада жиі айтылып жүргенін атады. Тоқаев ақылға қонымдылық, дәстүрлі құндылықтарды қорғау, ұлттық мүддені сақтау және соғыстарды созбай, аяқтауға ұмтылу сияқты ұстанымдар қолдау тауып жатқанын айтты.
Бұл қағидаттар қоғамдардың ішкі сұранысына сай келеді. Көпшілік, ең алдымен, қауіпсіздік, тұрақтылық және қадір-қасиетті қалайды. Қазақстанның осы бағытты қолдауы – жай сөз емес, нақты іс. Сондықтан біз Бейбітшілік кеңесіне қосылып, оны нақты әрекеттермен қолдауға шешім қабылдадық.
Бұл – Қазақстанның Авраам келісімдеріне қосылу туралы шешімінің заңды жалғасы. Бұл тек дипломатиялық ишара емес, стратегиялық таңдау. Қазақстан әрдайым теңгерімді әрі сындарлы саясат ұстанып келеді. Біз Израильмен берік қарым-қатынас орната отырып, Палестина халқын қолдаймыз және екі мемлекет қағидатына негізделген шешімді бейбітшіліктің бірден-бір орнықты жолы деп санаймыз.
Бұл шешім ұлттық мүдделерге де сай келеді: экономикалық ынтымақтастықты нығайту, инвестиция тарту және озық технология алмасу. Кең мағынада алғанда, бұл қадам мұсылман және еврей әлемдері арасындағы диалогтың кеңеюіне ықпал етеді деп сенеміз, – деп атап өтті Қасым-Жомарт Тоқаев.
Еске салсақ, кеше Қазақстан Президенті жұмыс сапарымен Вашингтонға баратынын және онда Қасым-Жомарт Тоқаев пен АҚШ президенті Дональд Трамптың не мәселені талқылайты жайлы хабарладық.
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жұмыс сапарымен Вашингтон қаласына барғанын да жаздық. Сапар аясында Мемлекет басшысы Бейбітшілік кеңесінің алғашқы отырысына қатысады.
Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті. Әңгімелесу барысында Қасым-Жомарт Тоқаев өскелең ұрпаққа үлкен үміт артатынын айтты.
